و فريب و جادو است توحيد ساحر جهت آنست كه مراد به آن جنس مطلقست و اگر بصيغهء جمع واقع ميشد توهم آن بود كه مراد به آن عدد باشد و لهذا قال جل ذكره * ( وَلا يُفْلِحُ السَّاحِرُ ) * و رستگارى نيابد و فيروز نشود ساحر يعنى جنس ساحر * ( حَيْثُ أَتى ) * هر جا كه آيد يعنى بهر جا كه رود و در هر موضع كه باشد فلاح و ظفر نيابد و تنكير اول به جهت تنكير مضافست نه به جهت تنكيران فى نفسه كقول العجاج شعر يوم ترى النفوس ما اعتدت فى سعى دنيا طال ما قد مدت كه مراد از آن تنكير سعى است نه دنيا كانه قيل كيد سحرى و سعى دنيوى القصه حضرت موسى ( ع ) عصا بيفكند فى الحال بقدرت ذو الجلال اژدها گشت و دهان خود گشاده روى بسحره و ادوات ايشان آورد و در يك ساعت تمام آن الات و ادوات ايشان را كه چهارصد خروار چوب و رسن بود فرو برد و اثرى از آن پيدا نشد و حجم آن چنان كه بود زياده نگشت مردمان از ترس روى بگريز نهادند موسى بيامد آن را بگرفت همان عصا شد ساحران دانستند كه آن سحر نيست زيرا كه سحر سحر ديگرى را باطل نكند بلكه قدرت خدا و معجزهء موسى است و ديگر اينكه چون ايشان در علم سحر ماهر بودند و هيچ نوع از انواع سحر بر ايشان پوشيده نبود يقين دانستند كه آن از آيات الهى است و معجزات نبوى ( ص ) * ( فَأُلْقِيَ السَّحَرَةُ ) * پس در روى افكنده شدند آن ساحران يعنى يقين ايشان در حقيقت آن ايشان را در روى افكند * ( سُجَّداً ) * در حالتى كه سجده كنندگان بودند مر خداى را از روى صدق و انابت و تعظيم اينمعجزه و توبه از صنيع خود * ( قالُوا آمَنَّا ) * گفتند گرويديم * ( بِرَبِّ هارُونَ وَمُوسى ) * بپروردگار هارون و موسى تقديم هارون به جهت كبر سن او بود يا به جهت ملاحظه رؤس آيات و رعايت فواصل و ديگر آنكه فرعون مربى موسى بود در ايام صغير او پس اگر اقتصار كرده ميشد بر موسى يا مقدم ميشد ذكر موسى توهم آن بود كه مراد ايشان فرعون باشد و ذكر هارون بر سبيل استتباع مرويست كه چون ايشان به سجده درافتادند حق سبحانه روضهء جنان را و منازلى كه نامزد ايشان بود در آن وقت بايشان نمود ايشان چون منازل خود را بديدند بيكبار متفق الكلمه شده گفتند كه ما بپروردگار موسى و هارون گرويديم و تصديق بوحدانيت او نموديم فرعون كه اين صورت را مشاهده كرد از روى انكار * ( قالَ آمَنْتُمْ ) * گفت آيا ايمان آورديد و حفص آمنتم خوانده بر طريق اخبار يعنى شما گرويديد و تصديق نموديد * ( لَه ) * مر موسى را ذكر لام جهت تضمن فعل است بمعنى اتباع يعنى پيروى كرديد مر دين موسى و اقتفا به او نموديد * ( قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ ) * پيش از آنكه